ΙΑΠΩΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ Ι. : Haiku

Λατρεμένα Haiku... Πάντα θαύμαζα τον τόσο λιτό τρόπο ποιητικής έκφρασης των Ιαπώνων, σε αντίθεση μ' εμάς τους φλύαρους δυτικούς.. Σ' ευχαριστώ που μου τα θύμισες.

Μερικά παραδοσιακά Haiku κι απο 'μένα.

"Εκεί να μένεις
-σπουδαίος τραγουδιστής δεν είσαι,
μα είσαι τ' αηδόνι μου"

"Η αρχή της τέχνης
-τα βάθη του κάμπου
κι ένα τραγούδι στο φύτεμα του ρυζιού"

"Κι οι ανώνυμοι λόφοι στολίστηκαν
με ταινίες πρωινής ομίχλης
-άνοιξη"

"Υπέροχο, λέω,
και με κάθε τι που βλέπω
η άνοιξη σβήνει"

Και μερικά καυστικά Senryu.

"Αφού μάλωσε
πολύ τη γυναίκα του
μαγειρεύει το ρύζι"

"Γράμμα από κάποιον
που δεν την ενδιαφέρει:
το δείχνει στη μάνα της"

"Αν είναι καλοχτενισμένα
λένε ιστορίες γι' αυτήν:
τα μαλλιά της χήρας"

"Η προφορά της πατρίδας,
όσο την κρύβεις
τόσο φαίνεται"

"Λέξη δε λέει η γυναίκα
και το σπίτι
γίνεται δικό της"

"Έτσι που είναι δύσκολο
μαγειρεύει τρία κιλά:
ο εργένης"

"Σ' όλο το χωριό
μονάχα ο σύζυγος
δεν το ξέρει"

"Ιερέας ζεν,
μετά τον στοχασμό
ψάχνει για ψύλλους"

"Όταν κανείς
φοβάται τη γυναίκα του
κυλάει το χρήμα"

Κι ένα βιντεάκι
[youtube]ivw7BjYs4gc[/youtube]

[CENTER]
Εννέα παραδοσιακά ποιήματα
Παρουσιάζονται εννέα ποιήματα, στα τέσσερα κύρια ποιητικά είδη της Ιαπωνικής παράδοσης: Τάνκα, Ρένγκα, Σενριού και Χαϊκού. Πέννα βουτηγμένη σε απόσταγμα λόγου, αιχμαλωτίζει, μέσα σε ελάχιστες γραμμές, τη μοναδική στιγμή που το ακαριαίο συναντά το Αιώνιο.

Ι Τάνκα
Το τάνκα αποτελείται από 31 συλλαβές σε δύο στροφές, ενός τρίστιχου 17σύλλαβου (των 5-7-5 συλλαβών) και ενός δίστιχου 14σύλλαβου (των 7-7 συλλαβών).

Αν η αγάπη
αγοραζόταν στην τιμή
μίας ζωής,
πόσο πρόθυμα
θα πέθαινα.

*
Πόσο φευγάτο
τ' όνειρο της νύχτας
που περάσαμε μαζί
σαν κλείνω τα μάτια μοιάζει
πιο άπιαστο από ποτέ.

ΙΙ Ρένγκα

Το ρένγκα, αλυσιδωτή μορφή ποιήσης, γραφόταν στην διάρκεια ποιητικών συναντήσεων από διάφορους ποιητές μαζί. Μπορεί να διαβαστεί ανά στίχο ή και να αντιμετωπιστεί σαν στιχουργικό σύνολο. Αποτέλεσε πρόδρομο του χαϊκού.

"Το ρετσίνι του πεύκου" (αποσπάσματα)

Την πρωτοχρονιά του έτους του ποντικού
το ρετσίνι είναι σκέτο ζουμί

κρύωσα παρόλο που μοσχοβολούν τα δαμάσκηνα

ακόμα κρύα η άνοιξη· η μύτη τρέχει κρύσταλλα
σήμερα το πρωί

μανίκια χάρτινα λεπτά σαν την ομίχλη

μαθαίνει καλλιγραφία στο φέγγος του χιονιού

το μπαμπού· τώρα πεσμένο, θα σηκωθεί κάποια μέρα

δεν ξέρω γιατί βγήκε στο τελευταίο παράθυρο της αίθουσας

"να δώ το φεγγάρι" λέει,
μα σίγουρα πάει τα χέρια του να πλύνει

ξανάρχονται· δεν τις θέλω τις χήνες δω πέρα

έτσι είναι: τα κοράκια είναι κοράκια

ΙΙΙ Σενριού

Το σενριού (ανεκδοτολογικό, σατιρικό τρίστιχο που μοιάζει στο χαϊκού) ανήκει εξ ολοκλήρου στη λαϊκή προφορική ποιητική παράδοση της Ιαπωνίας.

Ο κλέφτης
στη γυναίκα του:
"κλείδωσε πριν κοιμηθείς".

*

"Μπορεί να 'χει ένα μάτι
μα είναι όμορφο"
λέει η προξενήτρα

ΙV Χαϊκού

Τα χαϊκού είναι είδος ποίησης που πρωτοεμφανίστηκε στην Ιαπωνία το δέκατο έκτο αιώνα και υιοθετήθηκε στην Ευρώπη στις αρχές του εικοστού. Στην αυθεντική στιχουργική μορφή τους, τα χαϊκού είναι μικρά ποιήματα από 17 συλλαβές σε ένα ενιαίο στίχο. Συμπυκνώνουν ευφυΐα και σοφία, που εκφράζονται με λυρική, ή άλλοτε, χιουμοριστική διάθεση, ενώ συχνά υπάρχει το στοιχείο της έκπληξης. Στα χαϊκού σημαντική θέση έχουν η φύση, οι εποχές και τα χρώματα, η ομορφιά των λέξεων και των αντιθέσεων, ενώ το νόημα κάποιες φορές αποκτά δευτερεύουσα σημασία.

Το πεσμένο λουλούδι
γυρίζει στο κλαδί!
Ήταν πεταλούδα.

*

Νερό και πάγος
οι διαφορές τους λύθηκαν
και πάλι φίλοι.

V Σύγχρονα χαϊκού

Οι κύκνοι είναι
το πιο λευκό
πριν το ξημέρωμα

*

Στ' ανθισμένο χωράφι
δε μαζεύω λουλούδια
σαν είμαι θλιμμένος.

Τα ποιήματα αντλούνται από το βιβλίο «Ανθολογία Ιαπωνικής ποίησης» από τις εκδόσεις Ροές.[/CENTER]
http://www.asante.gr

[JUSTIFY]
Ιστορική αναφορά :

Haiku ή Hai-kai : Το haiku, γεννήθηκε στην Ιαπωνία με πρωταρχική ονομασία τον όρο hokku. Στην αρχή αποτελούσε κομμάτι των προγενέστερων ειδών, όπως το waga ή tanka (5 στίχων) , ενώ τον 13ο αιώνα, αποκόπηκε , εμφανιζόμενο πλέον ως μεμονωμένο είδος (3 στίχων) . Έως τον 16ο αιώνα, το haiku είχε πάρει την, γνωστή σε όλους σήμερα ,τελική του μορφή , διδασκόμενο ως ποιητικό είδος των τριών στίχων και των δεκαεπτά συλλαβών. Η διδαχή του haiku εκτελούνταν στις σχολές μεγάλων Ιαπώνων ποιητών , όπως εκείνη του Ματσούο Μπασό, ενός εκ των επιφανέστερων ποιητών της περιόδου Edo, καθώς και του Γ. Μπουσόν , ή του Κ. Ίσσα. Αργότερα, μετά την επίδραση του Μασαόκα Σίκι, ο οποίος απο τα τέλη του 19ου καθιέρωσε τον όρο haiku, δημιουργήθηκαν τα πρώτα δύο ποιητικά ρεύματα. Εμπνευστές ήταν δύο εκ των μαθητών του προαναφερθέντα, Τ. Κυόσι και Κ. Χεκιγκοτό. Μέσω των δύο αυτών ρευμάτων, ξεκίνησε μία αναδιαμόρφωση του haiku, όσον αφορά τη φόρμα των συλλαβών και το θεματικό περιεχόμενο. Στις αρχές του 20ου αιώνα,το haiku άρχισε να γίνεται αρκετά προσφιλές στους ανθρώπους του δυτικού κόσμου οι οποίοι θέλησαν να το καθιερώσουν ως παγκόσμιο ποιητικό πρότυπο, όπως ήταν για παράδειγμα το σονέτο ή η μπαλάντα. Το haiku εισήχθη στη δύση το 1900, ενώ απο το 1904 ξεκίνησε η δημοσίευσή του σε έντυπα και περιοδικά. Ιστορικές μελέτες αναφέρουν το έτος 1925, ως χρονιά επίσημης εισόδου του haiku στην Ελλάδα. Ο επιφανέστερος Έλληνας ποιητής που έγραψε πρώτος haiku, ήταν ο Γ. Σεφέρης, ενώ θεωρείται εισηγητής του είδους στον Ελλαδικό χώρο.

Ποιητική φόρμα :

Το haiku, αποτελείται απο τρεις στίχους, συνολικά δεκαεπτά συλλαβών. Συγκεκριμένα, ο πρώτος στίχος αποτελείται απο πέντε συλλαβές, ο δεύτερος απο επτά, και ο τρίτος επίσης απο πέντε. Στην αρχή της δημιουργίας του, όπως προαναφέρθηκε αποτελούσε κομμάτι ενός tanka. Εκείνη την εποχή, ο αριθμός των συλλαβών ήταν , κατά κύριο λόγο, παρόμοιος με τον σημερινό. Η διαφορά υπήρχε στη σύμπτυξη του haiku με ένα δίστιχο δεκατεσσάρων συλλαβών, επτά δηλαδή συλλαβές έκαστος. Μετά την καθιέρωση του haiku ως πρότυπο τρίστιχου, οι συλλαβές διαμορφώθηκαν στις γνωστές 5-7-5.

[img]http://tfpmi.files.wordpress.com/2011/0 ... l-blog.jpg[/img]

Θεματολογία :

Το σύμπλεγμα 俳句, στα ιαπωνικά, που σημαίνει haiku, αποτελείται απο δύο λέξεις. 俳 , σημαίνει "τέχνη", ενώ 句 σημαίνει "φράση" ή στίχος, εφόσον αναφερόμαστε σε ποίημα. Ένα haiku λοιπόν, υπηρετεί τον όρο "τέχνη για τη τέχνη" . Τέχνη , δηλαδή, κατά την οποία δεν εκφράζονται κάποιες απόψεις, ενώ ο ποιητής-καλλιτέχνης δεν ενδιαφέρεται να περάσει κάποιο νόημα μέσα από το έργο του. Αντιθέτως, ο σκοπός του δημιουργού είναι να παρουσιάσει ένα απλά καλαίσθητο αποτέλεσμα, την υπέρτατη ομορφιά. Έτσι λοιπόν, ένα haiku, αντιπροσωπεύει τον λυρικό ρυθμό, ο οποίος πηγάζει απο την ανάγκη του ποιητή να αποτυπώσει στη γραφή του την ομορφιά, όπως γίνεται αντιληπτή μέσα απο τις ανθρώπινες αισθήσεις. Η θεματολογία τόσο του haiku, όσο και των άλλων ποιητικών ειδών στην ευρύτερη ιστορία της ιαπωνικής ποίησης, κυμαίνεται μεταξύ της φύσης και των συναισθημάτων. Το περιβάλλον αποτελεί τη κύρια πηγή έμπνευσης. Τα στοιχεία της φύσης, οι εποχές, η χλωρίδα και η πανίδα ενός τόπου, τα χρώματα του χώρου, η νύχτα και η μέρα, καθώς και πολλά άλλα, έρχονται στο προσκήνιο, προσφέροντας στον ποιητή τη δυνατότητα να μεταφέρει στα έργα του, τα συναισθήματα που του δημιουργεί η ωραιότητά τους. Λόγω αυτού, όσο κι αν φαντάζει παράδοξο, το haiku δεν είναι μία "εύκολη" μορφή ποίησης. Τα συναισθήματα είναι κάτι το φαινομενικά απερίγραπτο, και άρα εξαιρετικά δύσκολο να περασθεί μέσω ενός κανονικού ποιήματος, χωρίς συγκεκριμένο αριθμό συλλαβών και στίχων, όπως ορίζει το δυτικό πνεύμα της λογοτεχνίας. Πόσο μάλλον, όταν ο ποιητής καλείται να "χωρέσει", ουσιαστικά, την απεραντοσύνη ενός ποιήματος, μέσα στα στενά πλαίσια ενός haiku.

Η αυθεντική μορφή ενός ιαπωνικού ποίηματος :

Παρά το γεγονός του οτι, μετά την διάδοση του haiku στη δύση, το αυθεντικό ανατολικό ύφος "νοθεύτηκε" με την τάση των δυτικών να συνδέουν πάντοτε τη ποίηση με τον συμβολισμό και γενικά τη θέληση να περασθεί ένα βαθύτερο νόημα, ένα πραγματικό haiku, που ακολουθεί πιστά τον παραδοσιακό τρόπο γραφής, έχει καθαρά λυρικό περιεχόμενο. Βάσιν αυτού του γεγονότος, ίσως είναι λάθος να θεωρείται haiku ένα οποιοδήποτε τρίστιχο που μιμείται τη φόρμα των συλλαβών ενός πραγματικού haiku. Στη πραγματικότητα, ακόμη κι αν υιοθετείται αναλλοίωτη η θεματολογία της αυθεντικής ιαπωνικής ποίησης , ακόμη και τότε το ποίημα που θα προκύψει δεν μπορεί να θεωρηθεί πραγματικό haiku. Αυτό, λόγω των δύο παρακάτω γεγονότων : 1) το haiku, το tanka, το senryū, και οποιοδήποτε άλλο είδος , αποτελούν υποδιαιρέσεις του όρου "Waka" . Ο όρος αυτός , που στα ιαπωνικά αποτελεί το σύμπλεγμα 和歌, σημαίνει "ποίηση" . Η μετάφραση όμως αυτή, είναι αρκετά παραποιημένη απο το πέρασμα των χρόνων, και τόσο ελεύθερη σε σημείο που η ανακρίβεια ίσως αλλοιώνει κατά πολύ το πραγματικό νόημα. Ως σύμπλεγμα , 和歌 , ο όρος waka μεταφράζεται ως "ιαπωνική ωδή". Ο όρος αργότερα διαμορφώθηκε σε "ιαπωνικό ποίημα" και τέλος, στον όρο "ποίηση" , ο οποίος φυσικά δεν χρησιμοποιείται ως παγκόσμιος όρος, αλλά εκφράζει μονάχα τα είδη που ανήκουν καθαρά στην ιαπωνική λογοτεχνία. Ως μεμονωμένες όμως λέξεις, η λέξη 和 , σημαίνει "αρμονία" , ενώ η λέξη 歌 σημαίνει "τραγούδι". Άρα "Waka" είναι κατά γράμμα "το αρμονικό τραγούδι". Όταν λοιπόν, η ευρύτερη έννοια της ιαπωνικής ποίησης σημαίνει ουσιαστικά "αρμονία" τότε ο δυτικοποιημένος τρόπος σκέψης , ο οποίος , καλώς ή κακώς, θεωρεί τη ποίηση ως μέσο λύτρωσης της ανθρώπινης ψυχής απο συναισθήματα που τη βαραίνουν, δεν έχει κανένα κοινό σημείο με τις ανατολικές τάσεις. Ενώ 2) επιπλέον ο όρος waka, αστειευόμενοι μπορούμε να θεωρήσουμε οτι αποτελεί το "copyright" των ποιημάτων που είναι γραμμένα καθαρά απο Ιάπωνες ποιητές, και μάλιστα στην ιαπωνική γλώσσα. Αυτό , διότι πρόκειται για έναν όρο που επινοήθηκε κατά την περίοδο Heian , για να διαχωρίσει τον όρο waka από τον όρο kanshi , ο οποίος σήμαινε "κινέζικα ποιήματα" . Επειδή ήταν σύνηθες στην εποχή να γράφονται ποιήματα σε κινεζικές διαλέκτους, απο Ιάπωνες ποιητές. Οπότε λοιπόν, όταν ένα ποίημα εμπεριέχεται στο Waka, τότε για να θεωρείται αυθεντικό , θα πρέπει να είναι γραμμένο στην ιαπωνική γλώσσα, απο Ιάπωνα δημιουργό. Κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο για κάποιον Ευρωπαίο , για παράδειγμα, ο οποίος επιχειρεί να γράψει haiku.

[/JUSTIFY]

http://eastartandculture.blogspot.com